Tumetesing Kabar

Wis dadi tradisine masyarakat Indonesia, kususe Jawa Tengah lan Jawa Etan, Lebaran rasane ora genep tanpa sungkeman.

Sak bubare salat Id (Idul Fitri) biasane sing enom banjur sowan marang priyayi sing luwih sepuh, kaya ta wong tuwane dewe, utawa sesepuhe keluarga, perlune arep sungkem njaluk ngapura.

Nangin nalikane sungkem, unen-unen dakik-dakik sing wis dienan sajroning ati malah ora bisa kawetu. Dadine ya mung meneng, karo ndekep tangane wong tuwane. Kadang-kadang malah mbrebes mili sakarepe dewe.

Malah ana sing nggeregetake. Sungkem wong tuwa, kaya salaman karo kancane dewe, tanpa unggah-ungguh, langsung nyerbu jajan neng duwur meja. Tur karo cekikak-cekikik. Kurangajar tenang. 

Terus unen-unen apa sing kirane gampang kaucapake nalikane sungkeman ? Lumrahe sing paling gampang ‘di luar kepala’ kira-kira unine mangkene.

“Pak/Bu nyuwun ngapunten sedaya kalepatan kula.” Tembung iku wis cukup, singkat tur luwes. Wong tuwa krungu ya seneng. Dene yen isih bisa nguasani emosinya iso ditambah maneh. Misale; “…kula mbonten natos mirengaken pituture Bapak/Ibu.” Utawa ukara liyane sing miturut penjenengan luwih pas. Kayata ditambahi donga kanthi cara Islami.  

Yen wis ngana, banjur wong tuwa sumaur. Isa ditebak. Kira-kira jawabane  kaya mangkene. “Padha-padha le, wong tuwa ya akeh lupute, bapak/ibu ya njaluksepura. Tak dongakne muga-muga kowe dadi wong sukses.” Nuwun

Mudik Lebaran, kanggo sebagian warga pancen nyenengake. Nanging kanggone Paidi, warga Palemahan, Kediri, sing sabendina dodolan bengkoang ing Kebonsari Barat (Ngarep Masjid Al Akbar  Surabaya) ora mangkana. Deweke isa mulih yen dagangane wis gusis ora sisa. Yen isih akeh dewekne tetap pilih dodolan ing ibukotane Jawa Timur iki.

Minggu, jam 14.00 WIB, bengkoang oleh nggawa saka Kediri isih pirang-pirang ombyok (kaya kapacak ana ing foto). Saombyoke mung diregani patangewu rupiah ( Rp 4.000).

Kupat ya isih akeh. Malah liyane durung wujud kupat, isih janur. Biasane karo ngenteni warga sing tuku bengkoang, paidi ngenam janure ing trotoar, sangisore uwit. Yen wis dadi kupate banjur disimpen ing tas kresek.   

“Kula saking Kediri mbeta rong puluh (20) gombyok. Yen telas benjing enjing (Senen, esuk)  wangsul teng Kediri,” kandane Paidi.

Mulihe, Paidi ora numpak bis, kereta apa maneh taksi. Bapak sing wis ompong iku pilih ngontel sepeda untone. “Nggih luwih irit,” sumaure.

Lho ! Tekan Kediri ngontel ?  Paidi banjur nerusake ujar. Ngontele tekan Medaeng. Ing kana nuli nyegat trek sing balik mulih neng Kediri. “Trek sing teng Kediri kathah. Mangke mudun Papar, terus ngontel ngantos Palemahan,” kandane.

Pira ongkose? Paidi sing ngaku lali karo umure dewe kandha, yen ongkose mung Rp 6.000. Wuih pancen murah, masiyo ketampeg anging saka kiwa tengan. Nanging kanggone Paidi ora masalah, sing penting tekan omah lan bathine ora entek ing dalam. Anak bojo seneng.

Sugeng Riyadin Pak Paidi. Nuwun  

Hawa ing Kutha Surabaya akhir-akhir iki panas banget. Utamane jam 11.00 WIB nganti jam 14.00 WIB. Rasane kulit kaya kobong lan getih umop. Miturut Prakirawan BMG Juanda Surabaya Rofiq Isamansur kaya sing dilangsir Harian Pagi Surya, panase hawa ing Kutha Pahlawan dina Senin (22/9) nganti 36 derajat celcius.

Apamaneh, kandane Rofiq, puncak panas nganti 37 derajat celcius. Kira-kira bakal kedadean ing akhir wulan ini. Mendah panase, iki cobane kaum muslim sing lagi nindakake siam.

Isih miturut Rofiq, panas iku amarga anane badai tropis Hagupit ing timur laut Philipina. Badai iki, 25 September,  alon-alon terus geser arah Hanoi, Vietnam. Nanging hawa panas isih tetap krasa ing Bumi Nusantara.

Ngomong bab panas ing mangsa ketiga iki, efeke marang panguripan warga Kutho Surabaya, Ibukotane  Jawa Timur, gegirisi banget. Meh benminggu ana omah kobong. Saben-saben suarane sirine mobil pemadam kebakaran keprungu, iso dipastekake ana omahe warga sing kobong. Mula becik para sedulur waspada, aja nganti ‘dolanan’ geni. Nuwun  

Biasane nyedaki Lebaran utawa Idul Fitri, ibu-ibu padha bingung. Ora mung bingung masalah klambi anyar kanggo anake utawa sedekah kanggo sanak kadang. Nanging uga bingung nyiapake menu sing pas lan matuk ing dina Lebaran.

Kira-kira menu apa sing pantes yo? Kususe kanggo sederek sing ana ing Kutha Pahlawan, Surabaya. Sakjane Surabaya sugih kuliner. Maneka warna panganan kas cukup dikenal dening masyarakat.

Salah sijine panganan sing nganggo bahan dasar lontong. Kaya to lontong kupang (foto duwur), lontong balap, lontong kikil, longtong mi, lontong lodeh, lan lontong pecel. Pelengkape iso sate kerang utowo sate ayam plus krupuk lan sambel. Variasine iso rujak cingur, ombene es degan.         

Saliyane kuwi  ana tahu tek lan tahu campur. Rong jenis panganan iki uga migunakake lontong minangka sumber karbohidrat.        

Tak kira menu ing duwur cukup prasaja yen disuguhake wayahe Lebaran. Apa maneh gawene gampang lan biayane murah. Yen ora sempat gawe dewe, isa tuku langsung ing  pasar-pasar tradisional, kebeh wis cumepak.Kari ngracike, dadine ora ngganggu ibadah lan ora ribet. Nuwun.   

“Order tambah akeh, dua kali lipat.” Mengkana ujare Anas, salah sijine karyawan toko Lestari,  pusat oleh-oleh kas Kenjeran ing Jl Pantai Kenjeran, Selasa (16/9).

Order akeh iki amarga Lebaran wis cedak. Utamane krupuk kentang kang dibumbu udang.

Krupuk jenis iki yen wis digoreng regane Rp 14.000 per kilo gram. “Sing akeh malah pesenan partai besar. Permintaan eceran ya wis lumayan,” ujare Anas, sinambi goreng krupuk kentang rasa udang.

Panganan siji iki pancen pantes yen kanggo hidangan Lebaran. Saliyane rasane sing gurih, bentuke ya mriyayeni. Ora pati gede, tipis tur reyah. Mirip emping melinjo.

Saliyane krupuk kentang, maneka warna olahan hasil laut ya dicocok kanggo  hidangan Lebaran. Kaya ta krupuk terung, kerupuk kupang lan kerupuk kulit iwak. Olahan jenis iki gampang banget ditemoni sadawane dalan arah pantai lama Kenjeran, Suroboyo.

Regane? Ora bakal nguras kantong. Nanging yen wis ana duwur meja, kanggo suguhan, sapa wae tamu sing teka bakal kesengsem. Pengin nyoba, sumangga tindak Kenjeran sinampi rekreasi.

Lan sing penting maneh, yen penjenangan gelem ‘mundut’ olahan laut nelayan kenjeran, berarti wis kersa bantu ngangkat derajate pelaku usaha kecil ing pesisir Kuto Pahlawan kuwi. Nuwun

Sasi Pasa taun iki, kanggone para nelayan Cumpat, Kecamatan Bulak (lore Pantai Kenjeran), Surabaya,  istimewa banget. Saliyane isa ngibadah  khusuk, asile tangkapan ya ora kurang. Isa kanggo sangu Lebaran jarene. 

“Asile lumayan mas,” ujare Jaenal, 56, nelayan Cumpat, Selasa (9/9) sinambi nglumpukake iwak sing nyantol jaring.

Miturut Jaenal, saiki para nelayan Cumpat lagi panen iwak mambang utawa kasebut iwak ‘bulu ayam’. Wujude putih, resik. Gedene mung rong driji, kaya sing kapacak ana foto duwur.

Iwak jenis iki per kilone mung diaji Rp 6.000 nganti Rp 7.000 kondisi basah utawa mentas saka laut. Yen wis garing alias dadi iwak asin, regane rada kacek. “Nanging masiya seger dimasak langsung rasane ya enak,” saute kadang nelayan liyane.

Saliyane, iwak mambang, hasil laut sing isa digawa mulih para nelayan yaiku urang sing gedhene sak jempol tangan, rajungan uga maneka warna kerang lan terung. Nuwun

Ayat-ayat Cinta siji iki beda karo Ayat-ayat Cinta-ne (AAC) Habiburrahman El-Shirazy sing saiki wis di filmake. Iya dudu judul lagune Rosa. Nanging iki AAC versi nelayan Tambak Wedi, sekitar Jembatan Suramadu.

Wis lumrahe rakyat Indonesia, yen wayahe peringatan HUT RI padha gelar perlombaan maneka warna. Termasuk para nelayan ing kawasan Tambak Wedi, Kenjeran lan daerah liyane ing pesisir Pantai Timur Surabaya (Pamurbaya).

Dek dina Minggu (17/8) puluhan nelayan melu lomba perau layar. Ora mung banter-banteran lakune. Nangin uga ngutamake kaendahan perau layare. Mangkane akeh nelayan sing menghias layar peraune. Termasuk kaya sing kapacak ana foto ing dhuwur, layare ditulisi Ayat-ayat Cinta.

Nanging, Sabtu (16/8) awan, perau AAC iku kandas nalikane isih uji coba. Nyangkut wit bakau, sakulone Jembatan Suramadu. Kru-ne nganti adus kringet nyingkirake bakau sing ngalang-ngalangi perau. Nuwun

                                                          Sedulur ing tlatah Sidoarjo sisih wetan iki, tepate Desa Balongdowo, Kecamatan Candi, katon sengkut olehe nyambut gawe ngumbah kupang.

Hawa panas ora dirasakake. Sing penting kendile ana omah ora kutah. Bocah-bocah padha iso sekolah, tanpa njagakake subsidi saka pamerintah.

Deweke yakin, yen pangupayane kanthi ngolah hasil laut iku minangka cara Gusti Kang Murbeng Jagad maringi rezeki. Mula, yen nyedaki Ramadhan kaya saiki, biasane para kadang nelayan iki siap-siap nggelar syukuran ing pinggiring pesisir.

Syukuran iki minangka ucaping syukur marang Sang Maha Murah lan Maha Adil. Maneka warna asil laut lan bumi, arupa tumpeng kinepung kanthi dedonga muga-muga Gusti tansah pinaring rezeki ing dina-dina sateruse. Sanadyan Kang Maha Agung nembe nyoba kaimanane warga kanthi paring ‘hadiah’ Lumpur Lapindo.

Sederek sing daleme ana sekitar Sidoarjo, yen pingin mangerteni tradisi syukurane warga Banglongdowo, mangga mirsani. Ora ana larangan kanggo wong liyan desa. Malah jarene pinisepuh, syukuran iku bengine isih disambung karo pentas seni. Biasane Ludruk dadi pilihane. Nuwun.

Tumetes Sajroning Tulisan. Pambukane sakabeh tindak tanduk manungsa. Rina nganti wengi. Lair nganti mati. Enom nganti Tuwek. Kuno nganti modern.

Iki yo mung pambuka. Supaya terus tumetes manfaate, nganti pungkasane urip. Sabanjure ….isih ana angen-angen (yen ora ngerti aja dipikir). Dilakoni wae.